D’Geschicht vum Drock · Heft 01
Vum Gutenberg bis an d’digital Welt: dat laangt Liewe vun enger Säit
Drécken, adresséieren, iwwerdroen: vum Buch, dat vun Hand gesat gouf, bis zum Dokument, dat a Sekonne geschéckt gëtt – eng Geschicht vu Grëffer, déi sech änneren, a Besoinen, déi bleiwen.
Joerhonnerte vum Drécke viru Mainz
Eng Säit schéngt onbeweeglech. Awer hir Geschicht ass eng Geschicht vu Beweegung: en Text vervillfältegen, en anzwousch anescht bréngen, engem erlaben, en erëmzefannen. Dës Geschicht fänkt laang virun den europäeschen Dréckpressen un. A China dréit den Diamant-Sutra, deen an der British Library erhale gëtt, den Datum vum 11. Mee 868. Dës Rull, déi mat geschnëtzten Holzplacke gedréckt gouf, weist e schonn ausgefeilte Know-how. Si ass dat eelst erhale gedréckt Buch mat engem Datum, net deen éischten Text, dee jee gedréckt gouf.
En anere wichtege Meilesteen: am Juli 1377 gëtt de Jikji a Korea mat beweegleche Metallbuschtawen gedréckt. Säin zweete Band ass der UNESCO no dat eelst erhale Beispill vun dëser Technik. De Gutenberg erfënnt also weder d’Drécken op der Welt nach de Prinzip vun de beweegleche Buschtawen. Seng Plaz an dëser Geschicht ass déi vun enger europäescher Verännerung, där hir Bedeitung déi asiatesch Virgänger net verstoppe soll.
Quellen: British Library · International Dunhuang Programme · UNESCO
Eng Revolutioun, déi nach wéi eng Handschrëft ausgesäit
Zu Mainz stellen de Johannes Gutenberg a seng Mataarbechter tëscht 1452 a 1455 eng Bibel an zwee Bänn hier. Beweeglech Buschtawen erlaben et, Zeilen ze setzen, méi Exemplairen ze drécken an d’Buschtawen duerno nees ze benotzen. D’Aarbecht kritt eng aner Gréisstenuerdnung: ee Saz déngt dozou, eng Serie vu Säiten hierzestellen. De Gutenberg-Museum schätzt d’Oplo op ongeféier 180 Exemplairen, gréisstendeels op Pabeier, en Deel op Pergament.
D’Objet brécht awer net mat alle Gewunnechte vum handgeschriwwene Buch. Säi gedréckten Text waart nach op d’Faarwen an d’Ornamenter, déi all Keefer vun Handwierker bäifüge léisst. D’Exemplairen hunn dofir däitlech siichtbar Ënnerscheeder. Dëst Zesummeliewe vu mechanescher Vervillfältegung an Handaarbecht erzielt d’Verännerung besser wéi e plëtzlecht Verschwanne vun der aler Welt. Dat Neit fënnt seng Plaz a Grëffer, Beruffer an Erwaardungen, déi et scho gouf. Et verännert d’Buchproduktioun a behält gläichzäiteg eppes Vertrautes.
Quellen: Gutenberg-Museum · Ville de Mayence
Dat, wat mir schreiwen, op d’Rees schécken
Säiten ze vervillfältege geet net duer, fir se bei hir Lieser ze bréngen. D’Post huet hir eege Geschicht, laang virum Gutenberg: Boten, Relaisstatiounen an organiséiert Servicer verbannen Uertschaften a Mënschen. Am 19. Joerhonnert vereinfachen d’Postreformen dësen Austausch. An England verbënnt d’Reform vum Rowland Hill 1840 d’Virausbezuele mat engem eenheetlechen Inlandstarif fir e bestëmmt Gewiicht, onofhängeg vun der Distanz. De Timber verkierpert dës nei Organisatioun.
Grenze bleiwen eng Schwieregkeet. Ëmmer méi Ofkommesse verbannen d’Länner, jiddwerent mat senge Konditiounen an Tariffer. Den 9. Oktober 1874 ënnerschreiwen zweeanzwanzeg Länner de Vertrag vu Bern, deen den Allgemenge Postveräin grënnt, zënter 1878 Weltpostveräin genannt. D’Zil ass ganz konkret: verschidde Servicer solle Post no gemeinsame Reegelen austausche kënnen. Hannert engem Bréif, deen ukënnt, steet elo eng international Zesummenaarbecht, genee esou wichteg wéi Pabeier an Tënt.
Quellen: Union postale universelle
D’Virfahre vum Fax si méi al wéi den Telefon
De Fax schéngt zu de Büroe vum spéiden 20. Joerhonnert ze gehéieren. Seng Urspréng leien awer an der Telegrafie. 1843 léisst den Alexander Bain a Groussbritannien e Virleefer vum Fax patentéieren, dee Biller iwwerdroe soll. Dem Bell säin Telefonpatent staamt vun 1876: de Projet, eng Spuer aus der Distanz ze reproduzéieren, ass also méi al wéi dëse Meilesteen vun der Stëmmiwwerdroung.
Et wier irféierend, sech schonn 1843 dee bekannte Büroapparat virzestellen. Tëscht engem patentéierte Prinzip an engem alldeegleche Service musse nach Maschinne verbessert, Netzwierker organiséiert a Korrespondenten ekipéiert ginn. De Broch ass trotzdeem grouss: et gëtt méiglech, sech virzestellen, datt eng Duerstellung vum Dokument als Signal reest, ouni datt säi Blat matreesen muss. D’Original bleift um Ausgangspunkt; seng Reproduktioun erschéngt um Zil.
Fir ze iwwerdroen, musse Maschinne sech verstoen
D’Technikgeschicht spillt sech net nëmmen an Erfinderatelieren of. Si geet och virun, wann ënnerschiddlech Apparater matenee kommunizéiere kënnen. D’Recommandatioun T.4 vum CCITT, dem Normungsgremium vun der Internationaler Fernmeldeunioun, bitt e geneeë Meilesteen: d’Versioun, déi am November 1980 ugeholl gouf, betrëfft Faxapparater vun der Grupp 3 an d’Iwwerdroung vun Dokumenter. Si leet ënner anerem fest, wéi eng Säit duergestallt a kodéiert gëtt.
Dës gemeinsam Dimensioun verdéngt genee esou vill Opmierksamkeet wéi d’Maschinn selwer. Fir den Ofsender schéngt de Grëff einfach: e Blat aleeën, eng Nummer wielen, waarden. Fir datt d’Säit anzwousch anescht nees zesummegesat gëtt, mussen d’Apparater gemeinsam Konventiounen hunn. Hei fanne mir eng Fro erëm, déi d’Post scho kannt huet: wéi kënne verschidde Systemer zesummeschaffen? Vitesse gëtt nëtzlech, wann se mat Kompatibilitéit zesummegeet.
D’E-Mail iwwerwënnt d’Grenz tëscht Computeren
Och d’E-Mail entsteet net op ee Schlag. Ier si iwwer Netzwierker leeft, kënnen d’Benotzer vu gemeinsame Computersystemer sech schonn Noriichten hannerloossen. 1971 entwéckelt de Ray Tomlinson den Austausch vu Mail tëscht Computeren um ARPANET. Hie wielt d’Zeechen @, fir de Benotzernumm vum Numm vun der Maschinn ze trennen. Dëse Meilesteen betrëfft Mail am Netzwierk; en als déi absolut Erfindung vun all elektronescher Noriicht duerzestellen, géif déi fréier Aarbechten ausblenden.
De Computer History Museum beschreift dësen Iwwergang als d’Opmaache vun engem Raum, dee virdrun op d’Benotzer vun engem eenzege System limitéiert war. Gemeinsam Reegele stäerken duerno den Austausch. Am August 1982 beschreift d’RFC 821 SMTP, e Protokoll fir Mail ze iwwerdroen. D’Adress, de Versand an d’Boîte benotze vertraute Begrëffer, mä d’Rees geschitt tëscht Maschinnen. D’E-Mail ass méi al wéi de Web a brauch keng Websäit, fir ze existéieren.
Quellen: Computer History Museum · Jon Postel · RFC Editor
De PDF hëlt de Layout mat
E Message ze iwwerdroen an d’Ausgesi vun engem Dokument ze erhalen, sinn zwou verschidden Aufgaben. 1990 formuléiert den Adobe-Matgrënner John Warnock mam Projet Camelot en Zil: Dokumenter trotz verschiddene Programmer a Computeren esou auszetauschen, datt hir Duerstellung erhale bleift. Adobe bréngt Acrobat an de PDF-Format de 15. Juni 1993 op de Marché.
D’Säit fënnt domat eng nei Manéier ze reesen. Hir Ränner, Biller a Gestaltung kënnen an enger Datei beschriwwe ginn, déi op verschiddene Systemer ugewise oder gedréckt ka ginn. De PDF transportéiert d’Post net eleng: e liwwert en Inhalt, deen ee bäifügen, eroplueden oder iwwerdroe kann. Dës Trennung tëscht dem Dokument a sengem Versandwee erkläert eisen Alldag. Dee selwechten Dossier kann um Bildschierm gekuckt, fir eng Enveloppe gedréckt oder fir e Fax ëmgewandelt ginn.
Quellen: Adobe
Eng Säit, vill Weeër
Dës Geschicht kann een als en Zouwuess u Méiglechkeete liesen. Den Drock vervillfältegt Exemplairen; d’Post organiséiert hir Zirkulatioun; d’Telekommunikatioun beweegt Signaler; digital Formater beschreiwen Dokumenter onofhängeg vun hirem Blat. All Etapp mécht verschidden Aufgaben méi einfach, ouni eleng all déi aner ze léisen.
Dës Siicht erkläert, firwat eis Grëffer erkennbar bleiwen. Mir bereeden en Inhalt vir, wielen en Empfänger, entscheeden eis fir e Versandwee a probéieren ze verstoen, wat geschitt ass. E Bréif, e Fax an eng E-Mail bidden net genee déi selwecht Erfarung. Wat si verbënnt, ass d’Opmierksamkeet fir dat anert Enn vun der Rees. Vum Buschtaw, deen am Atelier zesummegesat gëtt, bis zur Datei, déi prett ass fir fortzegoen, gëtt eng Säit zur Kommunikatioun, wann se empfaangen, erëmfonnt a verstane ka ginn.
Quellen: Union postale universelle · Union internationale des télécommunications · Jon Postel · RFC Editor · Adobe
Weider entdecken
Quellen & weider Lektür.
D’Linken hei drënner féieren zu den Datumen, Objeten a Sammlungen, déi an dëser Geschicht ernimmt ginn.
- What was stored in Cave 17? — The Diamond Sutra British Library · International Dunhuang Programme
- Jikji, volume II — Mémoire du monde UNESCO
- Die Gutenberg-Bibeln Gutenberg-Museum · Ville de Mayence
- History of the Universal Postal Union Union postale universelle
- Panorama historique de l’UIT Union internationale des télécommunications
- T.4 (11/1980) — Standardization of Group 3 facsimile apparatus for document transmission Union internationale des télécommunications
- 1971 — Networked Email as an Early “Killer App” Computer History Museum
- RFC 821 — Simple Mail Transfer Protocol, août 1982 Jon Postel · RFC Editor
- Evolution of the Digital Document: Celebrating Adobe Acrobat’s 25th Anniversary Adobe